योग शिक्षण व्यक्तीला शिकवते — योग शिक्षण ही केवळ शारीरिक व्यायामाची प्रक्रिया नसून ती व्यक्तीच्या सर्वांगीण विकासाचे शिक्षण आहे. योग शिक्षण व्यक्तीला पुढील महत्त्वाच्या गोष्टी शिकवते —
१) शारीरिक शिस्त व आरोग्य : योग शिक्षणामुळे व्यक्तीला शरीर सुदृढ ठेवण्याचे महत्त्व समजते. विविध आसनांमुळे शरीर लवचिक, मजबूत व रोगप्रतिकारक्षम बनते. नियमित योगाभ्यासामुळे जीवनशैलीजन्य आजार टाळण्याची सवय लागते.
२) श्वसनावर नियंत्रण : योग शिक्षण व्यक्तीला प्राणायामाद्वारे श्वसन नियंत्रित करणे शिकवते. यामुळे फुफ्फुसांची कार्यक्षमता वाढते, रक्ताभिसरण सुधारते व मानसिक तणाव कमी होतो.
३) मानसिक एकाग्रता व स्थैर्य : ध्यान, धारणा व प्रत्याहार यांच्या माध्यमातून योग शिक्षण मन शांत ठेवणे, एकाग्रता वाढवणे व चंचल विचारांवर नियंत्रण शिकवते. याचा थेट परिणाम अभ्यास, कामकाज व निर्णयक्षमतेवर होतो.
४) आत्मशिस्त व संयम : योग शिक्षणामुळे व्यक्तीमध्ये नियमितपणा, आत्मनियंत्रण व संयम निर्माण होतो. वेळेचे व्यवस्थापन, दिनचर्या पाळणे व स्वतःवर नियंत्रण ठेवणे या सवयी विकसित होतात.
५) नैतिक व सामाजिक मूल्ये : यम–नियमांच्या माध्यमातून योग शिक्षण व्यक्तीला सत्य, अहिंसा, प्रामाणिकपणा, स्वच्छता, संतोष व परोपकार यांसारखी नैतिक मूल्ये शिकवते. त्यामुळे व्यक्ती समाजाभिमुख व जबाबदार बनते.
६) भावनिक संतुलन : योग शिक्षणामुळे व्यक्तीला राग, भीती, ताणतणाव, नैराश्य यांवर नियंत्रण ठेवता येते. भावनांवर संयम ठेवून सकारात्मक विचार करण्याची सवय लागते.
७) सकारात्मक जीवनदृष्टी : योग शिक्षण व्यक्तीला आशावादी, आत्मविश्वासी व सकारात्मक दृष्टीकोन शिकवते. अपयश स्वीकारणे, संकटांना सामोरे जाणे व मानसिक ताकद वाढवणे शक्य होते.
८) आत्मओळख व आत्मविकास : योग शिक्षण व्यक्तीला स्वतःला ओळखणे, आत्मचिंतन करणे व आत्मविकास साधणे शिकवते. व्यक्तीमध्ये आत्मविश्वास व आत्मसन्मान वाढतो.
९) आध्यात्मिक जाणीव : योग शिक्षणामुळे व्यक्तीमध्ये आध्यात्मिक जागरूकता, अंतर्मुखता व जीवनाच्या खऱ्या उद्देशाची जाणीव निर्माण होते.
अशा प्रकारे, योग शिक्षण व्यक्तीला आरोग्यपूर्ण जीवन, मानसिक शांतता, नैतिक मूल्ये, आत्मशिस्त व सर्वांगीण विकास साधण्याचे शिक्षण देते. म्हणूनच योग शिक्षण हे व्यक्तीघडणीचे प्रभावी साधन मानले जाते.
युवराज फरांदे
निंबुत बारामती
एम ए मराठी , पत्रकारिता, योगशिक्षक
क्रमशः……
